„Czyste Powietrze” w nowej odsłonie. Jak gmina ma weryfikować dochody beneficjenta programu

Pierwsze wnioski na nowych zasadach już trafiają do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW). Można je wypełniać elektronicznie na portalu beneficjenta. Na razie jednak ruszyła tylko jedna część programu – wersja podstawowa, czyli ta dla zamożniejszych mieszkańców (patrz infografika ns s. C5), w której dopłaty są niższe. Na program dla uboższych, z wyższymi dopłatami, jeszcze przyjdzie poczekać, podobnie jak na obiecywane przez stronę rządową pożyczki bankowe. I zapewne nie są to przeszkody, które da się usunąć w krótkim czasie. W najbliższych dniach powinna pojawić się natomiast możliwość aplikowania o wsparcie na stronie gov.pl.

Ale już samo uproszczenie procedur jest dużą pomocą. – To, że z wnioskiem trzeba było jechać do miasta wojewódzkiego, było jedną z największych przeszkód w dostępie do programu – mówi Piotr Siergiej z Alarmu Smogowego. Dodaje, że kolejnym, jeszcze większym utrudnieniem, była skomplikowana procedura i wymóg okazywania wielu zaświadczeń i załączników. Teraz wniosek da się wypełnić w kilkanaście minut, a większość kwestii w wersji podstawowej załatwić za pomocą oświadczeń. Dobrą zmianą jest też skrócenie czasu rozpatrywania wniosku przez WFOŚiGW do 30 dni (z dotychczasowych 90).

Będzie zmiana w ustawie

Podstawową i obligatoryjną rolą gmin w programie ma być wydawanie zaświadczeń tym właścicielom domów, którzy osiągają niższe dochody – 1400 zł na osobę w gospodarstwie wieloosobowym i 1959 zł w jednoosobowym ‒ i będą mogli się ubiegać o wyższe wsparcie. Obecnie tej możliwości nie ma, ale będzie, gdy parlament uchwali zmiany w prawie ochrony środowiska. „Prace legislacyjne dotyczące możliwości wydawania zaświadczeń dla wnioskodawców są na zaawansowanym etapie” – zapewnia resort środowiska w przygotowanym dla DGP wyjaśnieniu.

Zaświadczenia mają być wydawane przez wójtów/burmistrzów/prezydentów właściwych ze względu na zamieszkanie osoby fizycznej, która występuje o dokument. W praktyce zajmą się tym miejskie/gminne ośrodki pomocy społecznej bądź inne tego typu podmioty w strukturze organizacyjnej gmin. Co ważne, przepisy będą zobowiązywały jednostki samorządu terytorialnego do wydania takiego zaświadczenia, tak samo jak w przypadku zaświadczeń wydawanych w trybie działu VII kodeksu postępowania administracyjnego.

To, co stronie rządowej wydaje się proste, budzi jednak duże obawy gmin. – To kolejna sprawa spychana na barki samorządów – mówi Karolina Gałecka, rzecznik prasowy stołecznego urzędu miasta. – Ministerstwo Klimatu zamiast ułatwiać procedury przyznawania dotacji do walki o czyste powietrze, proponuje rozwiązanie, które będzie dodatkową pracą dla gminnych ośrodków – twierdzi przedstawicielka stołecznego magistratu. I dodaje, że zaświadczenie o dochodach może przecież wydać pracodawca lub w każdym czasie urząd skarbowy. – Dla sprawności całego systemu warto skorzystać z tej ostatniej możliwości – przekonuje Karolina Gałecka.

Nie tędy droga

Samorządowcy zwracają uwagę, że w przypadku mieszkańców, którzy nie korzystali do tej pory z ośrodków pomocy społecznej, wydanie zaświadczenia o spełnieniu kryterium programu wiąże się z koniecznością uzyskiwania przez MOPS czy GOPS aktualnych zaświadczeń i oświadczeń o dochodach. – Ośrodki pomocy społecznej nie mają instrumentów do dodatkowego weryfikowania tych informacji – mówi Krzysztof Iwaniuk, wójt gminy Terespol. – Jak się dowiedziałem, że ma to poświadczać gmina, to trochę się zdumiałem. Skąd mamy wiedzieć, kto jakie ma dochody i z jakich źródeł – dodaje nasz rozmówca. Wątpliwości ma również Leszek Świętalski ze Związku Gmin Wiejskich RP. – Mamy rozdwojenie jaźni w sprawie dostępu do danych osobowych i ewentualnego ich udostępniania. Z jednej strony, mimo że mamy w gminnych systemach niektóre dane, to nie możemy się nimi dzielić, bo nie mamy do tego podstawy prawnej. A z drugiej, gdy to jest wygodne dla ustawodawcy, tworzy się oddzielną ustawę i uwalnia te możliwości – podkreśla sekretarz generalny ZGWRP. Dodatkowo zwraca uwagę, że urzędnik gminny może być potem pociągnięty do odpowiedzialności za wydanie niezgodnego ze stanem faktycznym zaświadczenia. Odpowiedzialny za program „Czyste Powietrze” Piotr Woźny, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jest jednak przekonany, że gminy nie będą miały żadnego problemu z wydawaniem zaświadczeń. Proponuje on skorzystanie z takiego systemu, jak przy 500 plus w czasie, gdy wsparcie na pierwsze dziecko zależało jeszcze od wysokości dochodu w rodzinie. Dla gmin przewidziano dodatkowo bonus finansowy. [rozmowa z Piotrem Woźnym]

Przedstawiciele gmin wiejskich twierdzą, że samorządowcy, jeśli chodzi o dopłaty antysmogowe dla mieszkańców, mieli zupełnie inne propozycje. Chcieli, by po wieloletniej przerwie wróciły do nich gminne fundusze ochrony środowiska. – Przede wszystkim nie da się zrobić dobrego programu centralnego, takiego, który jednocześnie będzie pasował do dużego miasta, bogatej gminy podmiejskiej czy takiej jak nasza, zagubionej na krańcu Polski – mówi Krzysztof Iwaniuk. ‒ Trzeba indywidualnych programów, dostosowanych do możliwości finansowych i potrzeb mieszkańców – dodaje. Działania te powinny być zadaniem własnym gmin. Wówczas można by np. zatrudnić na etat energetyków gminnych, których NFOŚiGW wyszkolił, a którzy doradzaliby mieszkańcom, jakie rozwiązania będą w ich przypadku najkorzystniejsze. Gminy mogłyby wówczas także dopłacać do krajowego wsparcia. 

Walka ze smogiem. Reaktywacja

Beneficjntem może być osoba fizyczna, właściciel/współwłaściciel domu jednorodzinnego lub wydzielonego w nim lokalu mieszkalnego (wyodrębniona księga wieczysta), którego W przypadku rozliczających się wspólnie małżeństw dochód jest sumowany i dzielony na dwa (tak jak w PIT).

– podstawowy

– jeżeli jest instalowana pompa ciepła

– gdy dodatkowo zakładane są panele fotowoltaiczne

– minimalna kwota dotacji (nie dotyczy zakupu i montażu źródeł ciepła, wówczas może być niższa)

w rodzinie wieloosobowej

dla singla

– maksymalna suma wsparcia dla osoby, która nie decyduje się na instalację fotowoltaiczną

37 000 zł – kwota przy inwestycji łącznej z panelami słonecznymi

Dokumentem uprawniającym do uzyskania podwyższonego poziomu dofinansowania ma być zaświadczenie wydane przez gminę o przeciętnym miesięcznym dochodzie na jednego członka gospodarstwa domowego.

do wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej na terenie województwa, w którym zlokalizowany jest budynek – przez aplikację internetową, tj. Portal Beneficjenta dostępny na stronie internetowej funduszu

za pośrednictwem gmin, które zawarły porozumienia w sprawie ustalenia zasad wspólnej realizacji z programu z WFOŚiGW – takich gmin jest 656W obu powyższych przypadkach osoba, która sama nie potrafi skorzystać z internetu otrzyma pomoc urzędnika.

przez serwis gov.pl (usługa ma być dostępna w czerwcu)

przez banki, które zdecydują się na udział w programie (być może jesienią) 30– tyle czasu ma rozpatrzenie wniosku ma WFOŚiGW

Maksymalny procent dofinansowania	Maksymalna wysokość dotacji (w zł)
Audyt energetyczny	100	1000
Dokumentacja projektowa	30	600
Podłączenie do sieci ciepłowniczej wraz z przyłączem	50	10 000
Zakup i montaż pompy ciepła typu powietrze/woda z odpowiednim wyposażeniem i zbiornikiem ciepłej wody użytkowej	45	13 500
Gruntowa pompa ciepła o podwyższonej klasie efektywności energetycznej (zakup i montaż z odpowiednim wyposażeniem)	45	20 500
Kotłownia gazowa (przyłącze gazowe i instalacja wewnętrzna, kocioł gazowy kondensacyjny, opłata przyłączeniowa, dokumentacja projektowa); dotyczy budynków, które nie są przyłączone do sieci dystrybucji gazu	45	6750
Kocioł olejowy kondensacyjny (zakup, montaż plus wyposażenie)	30	4500
Kocioł na węgiel zakup/montaż z automatycznym podawaniem paliwa i wyposażeniem	30	3000
Kocioł na pellet drzewny o podwyższonym standardzie	45	9000
Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła	30	5000
Mikroinstalacja fotowoltaiczna (zakup, montaż, osprzęt, liczniki)	50	5000
Ocieplanie ścian i stropów	30	45 zł za mkw.
Stolarka okienna	30	210 zł za mkw.
Stolarka drzwiowa	30	600 zł za mkw.

w: budynku mieszkalnym jednorodzinnym wolnostojącym, bliźniaku, segmencie czy obiekcie stanowiącym samodzielną całość (wydzielone mogą być w nim nie więcej niż dwa lokale mieszkalne lub mieszkalny i użytkowy).

Jeżeli wnioskodawca uzyskał dofinansowanie z innych środków publicznych między 1 stycznia 2014 r. a 30 kwietnia 2020 r. (np. z regionalnego programu operacyjnego, z gminnych programów ograniczania niskiej emisji), to może otrzymać dofinansowanie z „Czystego Powietrza” tylko na ten zakres, na który nie otrzymał wsparcia wcześniej.

Możliwe jest uzyskanie wsparcia na te projekty, które zostały rozpoczęte do sześciu miesięcy przed datą złożenia wniosku, ale nie wcześniej niż 15 maja 2020 r.