statystyki

Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu. Przegląd orzecznictwa Sądu Najwyższego

autor: Andrzej Marek04.04.2019, 07:56; Aktualizacja: 05.04.2019, 13:05
dyskryminacja, praca

racownik dochodzący odszkodowania za dyskryminacje płacową powinien przytoczyć takie okoliczności faktyczne, które uprawdopodobnią nie tylko to, że jest lub był niżej wynagradzany niż inni pracownicy wykonujący taką samą pracę lub pracę o takiej samej wartości, ale także to, że zróżnicowanie takie spowodowane jest lub było niedozwoloną przyczyną.źródło: ShutterStock

Zasada niedyskryminacji w zatrudnieniu (będąca nawiązaniem do zakazu dyskryminacji z art. 32 Konstytucji RP) stanowi uzupełnienie zasady równego traktowania pracowników. Jej przestrzeganie to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy, którego naruszenie może powodować istotne konsekwencje finansowe (obowiązek zapłaty odszkodowania), a także skutkować natychmiastowym rozwiązaniem umowy o pracę przez pracownika ze względu na ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracodawcy. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 10 lutego 2009 r. (sygn. akt II PK 149/08), przepisy dotyczące równego traktowania w zatrudnieniu mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, iż strony umowy o pracę nie mogą – nawet w drodze porozumienia – uregulować treści stosunku pracy w sposób naruszający zasadę równego traktowania. Postanowienie takiej treści jest zatem nieważne, co wynika wprost z art. 18 par. 3 k.p. [ramka 1 s. D2]

Ramka 1. Zasada równości 

Zasada równości praw – jako lustrzane odbicie zakazu dyskryminacji – obowiązuje w polskim systemie prawnym (nie tylko w prawie pracy) już od chwili ratyfikowania przez Polskę Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 r. (tj. od 19 stycznia 1993 r.). Zgodnie z jej art. 14 korzystanie z praw i wolności wymienionych w konwencji powinno być zapewnione bez dyskryminacji wynikającej z takich powodów jak: płeć, rasa, kolor skóry, język, religia, przekonania polityczne i inne, pochodzenie narodowe lub społeczne, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie bądź z jakichkolwiek innych przyczyn. Orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje, że dyskryminacją w rozumieniu tego przepisu jest taka różnica w traktowaniu podmiotów prawa, która nie ma obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia, a więc nie realizuje uprawnionego celu oraz nie istnieje rozsądna proporcja między zastosowanymi środkami i tym celem (por. orzeczenie ETPC z 21 lutego 1997 r. o sprawie Van Raalte przeciwko Holandii). Zasada równości wynika także z art. 141 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (po wejściu w życie 1 grudnia 2009 r. zmian wprowadzonych na mocy traktatu lizbońskiego – z art. 157 traktatu o funkcjonowaniu UE) oraz wielu dyrektyw regulujących problematykę m.in. równego traktowania w zatrudnieniu (np. dyrektywy Rady 2000/78/WE z 27 listopada 2000 r., ustanawiającej ogólne ramy równego traktowania w zakresie zatrudnienia i wykonywania zawodu). Na ich podstawie kształtuje się w tej materii orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z którego wynika, że nie dochodzi do naruszenia zasady równego traktowania (zakazu dyskryminacji), jeśli wybrane środki (przepisy) odzwierciedlają uzasadniony cel polityki społecznej oraz są odpowiednie i konieczne do osiągnięcia tego celu (por. orzeczenie TSUE z 6 lipca 2000 r., C-407/98). Także na podstawie art. 32 ust. 1 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny przyjmuje, iż zasada równości wobec prawa polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się relewantną cechą istotną w równym stopniu mają być traktowane równo – bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma oraz służyć realizacji tego celu. Innymi słowy: wprowadzane zróżnicowania muszą być racjonalnie uzasadnione. Za odmiennym traktowaniem podmiotów podobnych mogą zwłaszcza przemawiać inne zasady lub wartości konstytucyjne (por. wyrok TK z 14 maja 2001 r., sygn. akt SK 1/00, i powołane tam orzecznictwo).

Różnicowanie a dyskryminacja

Obowiązywanie zasady niedyskryminacji nie oznacza braku możliwości różnicowania sytuacji pracowników. Jest to dopuszczalne pod warunkiem, że jest dokonywane przy zastosowaniu odpowiedniego (usprawiedliwionego i dopuszczalnego przez ustawę) kryterium. Sam art. 11 2 k.p. (określający zasadę równych praw pracowników) zakłada takie różnicowanie sytuacji pracowników, które wynika z ich cech i różnic w wykonywaniu pracy (wykształcenie, umiejętności świadczące o kwalifikacjach pracownika, staż pracy, ilość i jakość świadczonej pracy). Nie narusza zatem zasady równości usprawiedliwione i racjonalne zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów ze względu na różniącą je cechę istotną (relewantną – ważną z czyjegoś punktu widzenia lub istotną w jakiejś sprawie – red.), por. wyroki SN z 23 października 1996 r., sygn. akt I PRN 94/96; 11 stycznia 2006 r., sygn. akt II UK 51/05; 14 lutego 2006 r., sygn. akt III PK 109/05; 14 stycznia 2008 r., sygn. akt II PK 102/07; oraz uchwała z 8 stycznia 2002 r., sygn. akt III ZP 31/01.


Pozostało jeszcze 83% treści

Czytaj wszystkie artykuły na gazetaprawna.pl oraz w e-wydaniu DGP
Zapłać 97,90 zł Kup abonamentna miesiąc
Mam kod promocyjny
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Komentarze (1)

  • umowa zlecenie (2019-11-26 19:57) Zgłoś naruszenie 00

    Najlepszym dowodem równego traktowania jest to że jedni mają urlop a drudzy pracuja 15 lat bez urlopu bo na umowa zlecenie nie należy sie.

    Odpowiedz

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Dowiedz się więcej

Galerie

Polecane