Od 30 czerwca 2022 r. wejdą w życie istotne zmiany w Kodeksie cywilnym związane z zawieszeniem i przerwaniem biegu terminu przedawnienia roszczenia objętego umową o mediację oraz wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej.

Zmiany dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia roszczenia

Zawieszenie biegu terminu przedawnienia roszczenia polega na wstrzymaniu rozpoczęcia lub dalszego biegu tego terminu na czas występowania określonych przez prawo okoliczności. Po przeminięciu okoliczności zawieszających, przedawnienie roszczenia biegnie dalej.

Obecnie bieg terminu przedawnienia roszczenia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:

  • co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
  • co do roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
  • co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;
  • co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Od 30 czerwca 2022 r. bieg przedawnienia roszczenia nie rozpocznie się, a rozpoczęty ulegnie zawieszeniu również:

  • co do roszczeń objętych umową o mediację – przez czas trwania mediacji;
  • co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego.

Zmiany dotyczące przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia

Przerwanie biegu terminu przedawnienia roszczenia powoduje, że biegnie ono na nowo (tj. od początku).

ikona lupy />
Piotr Jarzyński / Media

Obecnie bieg terminu przedawnienia przerywa się:

  • przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
  • przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;
  • przez wszczęcie mediacji.

Zawezwanie do próby ugodowej

Istotnym skutkiem nowelizacji będzie także brak przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia przez złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Złożenie takiego wniosku spowoduje wyłącznie zawieszenie biegu terminu przedawnienia na czas trwania postępowania pojednawczego.

Zmianę tę należy ocenić negatywnie. Postępowania pojednawcze są z reguły szybsze, mniej sformalizowane i mniej kosztowne dla stron. Zmiana przepisów Kodeksu cywilnego powodująca, iż złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej wyłącznie zawiesi a nie przerwie biegu terminu przedawnienia roszczenia może spowodować zaprzestanie wnoszenia takich wniosków do sądu. Wzrost w 2019 r. opłat sądowych od tego typu wniosków skutecznie zmniejszył ich liczbę. Działania ustawowe prowadzą zatem do zaprzestania przez strony wykorzystywania tej procedury w celu polubownego rozwiązania sporu.

Regulacja ta może być niekorzystna również dla dłużników. Z jednej strony spowoduje niemożliwość przedłużenia biegu terminu przedawnienia roszczenia, bo po przerwaniu będzie on biegł dalej, a z drugiej strony będzie oznaczała, że wierzyciel od razu złoży pozew przeciwko dłużnikowi bez podjęcia próby rozwiązania sporu w postępowaniu pojednawczym. W razie przegrania sprawy dłużnik będzie musiał ponieść wyższe koszty niż w przypadku jej zakończenia zawarciem ugody w ramach rozpoznania wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.

Zmiana ta może także potencjalnie wpłynąć na wydłużenie biegu terminu przedawnienia. W przypadku terminu przedawnienia powyżej dwóch lat, jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej np. przed ostatnim dniem roku spowoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Po zakończeniu postępowania może on potencjalnie przypaść na ostatni dzień kolejnego roku kalendarzowego. Wydłuży to niejako bieg terminu przedawnienia o około 1 rok. Sytuacja taka nie została jednak wprost uregulowana w zmienionych przepisach Kodeksu cywilnego, stąd upływ terminu przedawnienia roszczenia w takim przypadku może być różnie interpretowany.

Mediacja

Od 30 czerwca 2022 r. wszczęcie mediacji nie będzie przerywało biegu terminu przedawnienia. Jest to konsekwencja uregulowania, że wszczęcie mediacji będzie powodowało wyłącznie zawieszenie biegu terminu przedawnienia roszczenia.

Zmiana ta jest o tyle niezrozumiała, gdyż działania podejmowane przez ustawodawcę w ostatnich kilkunastu lat miały spowodować spopularyzowanie mediacji.

ikona lupy />
Katarzyna Szynalska - Młodszy prawnik w Kancelarii Prawnej Jarzyński & Wspólnicy / Media

Pozbawienie mediacji waloru w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia roszczenia może zniechęcić do korzystania z tej formy polubownego rozwiązania sporu.

Przepisy przejściowe

Do mediacji oraz postępowań pojednawczych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie omawianej nowelizacji Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotychczasowe.

Oznacza to, że mediacja i postępowanie pojednawcze, które zostaną wszczęte przed 30 czerwca 2022 r. przerwą bieg terminu przedawnienia roszczenia na dotychczasowych zasadach.

Autorzy:

Piotr Jarzyński – Partner w Kancelarii Prawnej Jarzyński & Wspólnicy

Katarzyna Szynalska, radca prawny - Młodszy prawnik w Kancelarii Prawnej Jarzyński & Wspólnicy