Strefa kontrolna wokół instalacji nie należy do służebności, ale pieniądze się należą

Sprawa dotyczyła ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomościach położonych w jednej z gmin w woj. wielkopolskim. Przedmiotem służebności miała być trasa gazociągu umieszczonego pod ziemią, a przechodzącego przez kilka działek. Z uwagi na to, że instalacje położono na tym terenie na początku lat 90. XX w., dla tego typu urządzeń ustalono aż 100-m tzw. strefę kontrolną. Wnioskodawczyni, właścicielka jednej z działek, żądała więc ustanowienia służebności przesyłu obejmującej nie tylko grunt bezpośrednio znajdujący się ponad linią gazociągu, lecz także wspomnianą, szeroką strefę kontrolną.

Żądania te uwzględnił sąd I instancji, który ustanowił służebność przesyłu zgodnie z wnioskiem właścicielki (w jej ramach znalazły się zatem sam gazociąg i grunt ponad nim oraz wspomniana strefa kontrolna). Jednak wynagrodzenie za korzystanie z gruntu skalkulowano, zdaniem właścicielki, zbyt nisko, toteż odwołała się od tego postanowienia.

To samo uczyniła spółka gazownicza, właściciel instalacji. Ta z kolei podniosła kwestię zasiedzenia służebności w dobrej wierze (czyli po 20 latach, według przedsiębiorstwa służebność miałaby powstać w tym trybie już w 2001 r.) oraz zasięgu służebności (spółka kwestionowała zaliczenie do służebności także strefy kontrolnej wzdłuż gazociągu).

Sąd II instancji oddalił te odwołania, jednak skargi kasacyjne odniosły skutek i Sąd Najwyższy uchylił postanowienie apelacyjne, nakazując ponowne rozpatrzenie sprawy.

Co do przedawnienia SN nie miał wątpliwości – tu nie było dobrej wiary.

‒ Wiadomym jest, że uczestnik postępowania (spółka gazownicza) nie miał tytułu prawnego do posadowienia w tym miejscu gazociągu. Jako przedsiębiorca musiał o tym wiedzieć. Skoro zdawał sobie z tego sprawę, trudno w takich warunkach przyjąć dobrą wiarę władnącego – powiedział sędzia Marian Kocon.

Drugą kwestią sporną był zasięg służebności. Tu SN uznał, że ustanowienie służebności w sposób, jaki to uczyniły sądy niższych instancji, nie jest do końca prawidłowe.

‒ Utrwalony jest już pogląd w orzecznictwie, że strefa kontrolna wokół instalacji nie należy do służebności. Konieczność jej zapewnienia wynika bowiem z przepisów administracyjnych – stwierdził sędzia Kocon.

Mimo to fakt ustanowienia takiej strefy może mieć wpływ na wynagrodzenie z tytułu obciążenia gruntu służebnością. Jeżeli strefa taka wprowadza ograniczenia co do korzystania z działki, wynikające z przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, wówczas wynagrodzenie za służebność powinno uwzględniać i te czynniki. 

orzecznictwo

Postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 2020 r., sygn. akt II CSK 62/19.