Urlop ojcowski to stosunkowo nowy nabytek polskiego prawa pracy. Został wprowadzony ustawą nowelizującą kodeks pracy z 6 grudnia 2008 r. i zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2010 r. Początkowo przysługiwał on pracownikom ojcom w wymiarze tygodnia (w 2010 r. i 2011 r.).

Od początku 2012 r. wymiar urlopu wynosi już 2 tygodnie. Raczkująca dotychczas instytucja prawna od przyszłego roku zyska na znaczeniu. Jeśli parlamentarzystom do końca grudnia uda się przeprowadzić proces legislacyjny, od 1 stycznia 2013 r. każdy zatrudniony ojciec będzie mógł skorzystać z urlopu ojcowskiego w zwiększonym wymiarze 8 tygodni. Nad projektowanymi zmianami pracuje komisja nadzwyczajna do spraw zmian w kodyfikacjach (druk sejmowy nr 666).

Aktualny stan

Obecnie pracownik ojciec może wykorzystać w ciągu roku 2 tygodnie na wychowanie dziecka, ale tylko do ukończenia przez nie pierwszego roku życia. Nieco inaczej sprawa przedstawia się w odniesieniu do dzieci przysposobionych. Tutaj możliwość skorzystania z urlopu ojcowskiego istnieje również przez 12 miesięcy, licząc od dnia uprawomocnienia się postanowienia orzekającego przysposobienie.

Ojciec adopcyjny może jednak wykorzystać urlop dłużej, bo do ukończenia przez dziecko 7. roku życia, a jeśli dziecko ma odroczony obowiązek szkolny – do 10. roku życia. W celu uzyskania urlopu należy złożyć pisemny wniosek co najmniej 7 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia urlopu. Jeżeli powyższe warunki zostaną spełnione, pracodawca nie może odmówić pracownikowi jego udzielenia. Tydzień urlopu liczy się jako 7 dni kalendarzowych, co oznacza, że wolne obejmuje także soboty, niedziele i święta.

Po urlopie pracownik wraca na dotychczas zajmowane stanowisko lub równorzędne z zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu.

Przywileje pracownicze

W czasie urlopu ojcowskiego przysługują podobne uprawnienia, jakie w czasie macierzyńskiego zyskuje matka. Przede wszystkim ojciec pobiera w tym czasie zasiłek macierzyński. Jest również prawnie chroniony przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy podczas swojej nieobecności spowodowanej korzystaniem z urlopu ojcowskiego. Zgodnie z prawem pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy z pracownikiem w tym okresie. Jeśli tego dokona, pracownik może żądać przywrócenia do pracy lub uznania wypowiedzenia za bezskuteczne, nawet jeśli uwzględnienie takiego żądania w sytuacji pracownika niebędącego na urlopie ojcowskim sąd oceniłby jako niemożliwe lub niecelowe.

Pracownikowi ojcu przysługuje także wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy. Pracownik chroniony w okresie urlopu będzie mógł domagać się przywrócenia do pracy także w przypadku wypowiedzenia umowy terminowej, co zasadniczo nie może mieć miejsca. Ponadto pracownik ojciec może wykorzystać swój urlop wypoczynkowy bezpośrednio po urlopie ojcowskim i w tej sytuacji pracodawca również nie może mu odmówić.