W zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych trzeba dziś podawać m.in. numer PESEL osoby zgłaszanej, jej nazwisko, imię, datę urodzenia, nazwisko rodowe, obywatelstwo i płeć, tytuł ubezpieczenia czy adres zameldowania na stałe miejsce pobytu. Wskazuje się też ewentualny stopień niepełnosprawności i informuje o ustalonym prawie do emerytury lub renty. Od 16 maja do tej listy dodany zostanie kod zawodu.
Nowy obowiązek wynika z ustawy z 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875), która znowelizowała w tym zakresie art. 36 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423). W konsekwencji zmianie ulegną wzory formularzy zgłoszeniowych. Jak to będzie wyglądać od strony technicznej?
W formularzu ZUS ZUA (zgłoszenie do ubezpieczeń/zgłoszenie zmiany danych osoby ubezpieczonej) uaktywnione zostanie pole 01 „Kod wykonywanego zawodu” w bloku X.
Z kolei w formularzu ZUS ZZA (zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego/zgłoszenie zmiany danych) w bloku V zostanie dodane pole 02 – „Kod wykonywanego zawodu”.
– Nie jest to radykalna zmiana, chociaż na pewno wpłynie na pewne zwiększenie obowiązków firm. Dlatego też czekamy na realizację zapowiedzi organu rentowego w sprawie reformy sposobu rozliczania składek, a także obliczania oraz wypłaty zasiłków, co ułatwiłoby płatnikom realizowanie ich obowiązków – komentuje Łukasz Kozłowski z Federacji Przedsiębiorców Polskich.
Niektóre firmy niepokoją jednak nowe wymogi. – Pojawiają się pytania, czy w tym przypadku nie istnieje drugie dno i organ rentowy nie wykorzysta tych danych np. do częstszych kontroli zwolnień lekarskich – wskazuje dr Antoni Kolek z Pracodawców RP.
Prezes ZUS Gertruda Uścińska uspokaja, że mają być one wykorzystywane do celów statystycznych (patrz: opinia). Na ich podstawie będzie możliwa np. analiza przyczyn absencji chorobowej (w zależności od wykonywanego zawodu), ocena wysokości świadczeń (w korelacji z zawodem) czy przeprowadzenie bilansu wpływów składek do FUS i wydatków na świadczenia (dla wybranych grup zawodowych).
Nie da się jednak ukryć, że wątpliwości pozostaje sporo. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na pytania DGP wyjaśnia te kluczowe.
Czy nowy obowiązek dotyczy tylko nowych ubezpieczonych, których płatnicy będą zgłaszać do ubezpieczeń po 16 maja, czy wszystkich?
ZUS: Przepisy nie wprowadzają wymogu uzupełnienia informacji o kodzie zawodu w odniesieniu do osób zgłoszonych już do ubezpieczeń. Nowy obowiązek dotyczy zatem tylko ubezpieczonych zgłaszanych do ZUS od 16 maja 2021 r.
Co w sytuacji, gdy dokument zgłoszeniowy zostanie wysłany po 15 maja, a później pracownik, np. od 1 czerwca, zmieni kod zawodu?
ZUS: W przypadku ubezpieczonych, którzy zostaną zgłoszeni po 15 maja, już z kodem zawodu, w razie zmiany właściwego dla ubezpieczonego kodu zawodu płatnik powinien zgłosić tę zmianę na formularzu ZUS ZUA lub ZUS ZZA. Informacja o nowym kodzie zawodu zostanie zewidencjonowana od dnia złożenia takiego zgłoszenia. W takim przypadku obowiązują bowiem ogóle zasady, które nakazują zawiadamianie ZUS o wszelkich zmianach w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu.
Gdzie znaleźć kod zawodu, który należy zadeklarować?
ZUS: Kod wykonywanego zawodu musi być zgodny z klasyfikacją zawodów określoną przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 227). ZUS dostosuje program Płatnik oraz aplikację ePłatnik do zmian. Odpowiedni kod zawodu będzie można wybrać z podpowiadanej w tych programach listy.
Kiedy zostanie zmieniony słownik kodów zawodu w programie Płatnik i w aplikacji?
ZUS: Aktualny słownik kodów zawodu będzie dostępny w programach Płatnik i ePłatnik od 16 maja, tj. wraz z udostępnieniem nowych wersji tych programów.
Czy deklaracja ma opierać się na wykształceniu zgłaszanej osoby, czy na faktycznie wykonywanych obowiązkach?
ZUS: Należy kierować się faktycznie wykonywanymi obowiązkami.
Czy obowiązek podania kodu zawodu dotyczy również samozatrudnionych?
ZUS: Tak. Obowiązek dotyczy płatników składek zgłaszających do ubezpieczeń, np. pracowników czy zleceniobiorców, ale także osób samozatrudnionych. Są one bowiem zarówno płatnikami składek, jak i ubezpieczonymi.
Czy obowiązek dotyczy samozatrudnionych, którzy już prowadzą działalność, czy tylko tych, którzy dopiero po 15 maja zaczną prowadzić działalność?
ZUS: Nowe przepisy nie zawierają regulacji, które nakazywałyby uzupełnienie informacji o wykonywanym zawodzie w odniesieniu do osób zgłoszonych do ubezpieczeń przed 16 maja 2021 r.

opinia

Dane potrzebne do celów statystycznych
Gertruda Uścińska, prezes ZUS
Epidemia pokazała, że istotnym elementem w budowaniu polityki państwa jest posiadanie podstawowej wiedzy statystycznej. Wprowadzenie kodu zawodu przy zgłoszeniu do ubezpieczeń pozwoli nam zgromadzić te ważne informacje. To istotny instrument tworzenia lepszych polityk publicznych, w tym polityki rynku pracy, edukacyjnej czy zdrowotnej. Stworzy m.in. możliwość oszacowania, w których zawodach występuje największa zachorowalność i w jakich okresach.
Chcę uspokoić przedsiębiorców, że dane będą wykorzystywane głównie do celów statystycznych.