I etap: Od 27 stycznia 2026 r. – Sprawniejsza kontrola i nowe obowiązki informacyjne

Pierwsza fala zmian skupia się na uszczelnieniu systemu weryfikacji zwolnień. ZUS zyskał precyzyjne narzędzia do sprawdzania, czy zaświadczenia są wystawiane zasadnie.

  • Kontrola opieki nad bliskimi: Ustawa wprost potwierdza, że ZUS może weryfikować zwolnienia wystawione z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.
  • Obowiązek składania wyjaśnień: Osoba ubezpieczona będzie musiała – na żądanie Zakładu – przekazać informacje niezbędne do oceny prawidłowości wystawionego zwolnienia.
  • Współpraca z samorządami medycznymi: W przypadku podejrzeń o nadużycia, ZUS będzie mógł przekazywać dokumentację izbom lekarskim w celu przeprowadzenia postępowań dyscyplinarnych.
  • Nowa ścieżka odwoławcza: Od decyzji o odebraniu lekarzowi uprawnień do wystawiania e-ZLA nie będziemy już odwoływać się do Ministra Rodziny, lecz składać wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy bezpośrednio do Prezesa ZUS.

II etap: Od 13 kwietnia 2026 r. – Definicja „aktywności” i nowe uprawnienia kontrolerów

Wiosną wejdą w życie kluczowe definicje, które mają położyć kres wątpliwościom, co wolno, a czego nie wolno robić na chorobowym.

Co oznacza utrata zasiłku?

Nadal obowiązuje żelazna zasada: praca zarobkowa na L4 oznacza utratę zasiłku za cały okres zwolnienia. Nowością jest jednak doprecyzowanie pojęć:

  1. Praca zarobkowa: To każda czynność przynosząca dochód, bez względu na rodzaj umowy. Wyjątek stanowią jedynie sytuacje incydentalne, wymuszone przez nagłe i istotne okoliczności (ważne: polecenie służbowe od szefa nie jest taką okolicznością!).
  2. Aktywność niezgodna z celem zwolnienia: To działania, które mogą opóźnić powrót do zdrowia. Wyłączone z tego są „zwykłe czynności dnia codziennego” (np. zakupy spożywcze czy wyjście do apteki).

Szersze uprawnienia podczas kontroli w domu

Pracownicy ZUS oraz płatnicy składek zyskają nowe narzędzia weryfikacji. Kontroler będzie mógł:

  • Wylegitymować osobę kontrolowaną w celu potwierdzenia jej tożsamości.
  • Wejść do miejsca, w którym odbywa się kontrola.
  • Pozyskiwać informacje nie tylko od chorego, ale też od jego pracodawcy czy lekarza prowadzącego.

III etap: Zmiany w kadrze medycznej ZUS (Systematyczne wdrażanie)

Reforma wprowadza przełom w składzie komisji orzekających. Orzecznictwo przestaje być domeną wyłącznie lekarzy specjalistów.

  • Nowi specjaliści: Orzeczenia będą mogli wydawać również fizjoterapeuci (w sprawach prewencji rentowej) oraz pielęgniarki i pielęgniarze (w sprawach o niesamodzielność).
  • Zróżnicowanie wymogów: Na stanowiskach orzeczników będą mogli pracować także lekarze w trakcie specjalizacji lub posiadający min. 5 lat stażu zawodowego.
  • Elastyczne zatrudnienie: Kadra medyczna będzie mogła wybierać między etatem a kontraktem (umową o świadczenie usług).
  • Nowy system płac: Wynagrodzenia orzeczników zostaną powiązane ze wskaźnikami przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce.

IV etap: Od 1 stycznia 2027 r. – Praca u jednego szefa, L4 u drugiego

To najbardziej wyczekiwana zmiana dla osób pracujących w kilku miejscach jednocześnie.

Obecnie choroba u jednego pracodawcy automatycznie oznacza zakaz pracy u wszystkich pozostałych. Od 2027 roku lekarz – na prośbę pacjenta – będzie mógł nie wystawiać zwolnienia na dany tytuł ubezpieczenia, jeśli specyfika danej pracy pozwala na jej wykonywanie mimo choroby.

Przykład: Pracownik ze złamaną nogą bierze L4 w pracy fizycznej, ale może kontynuować zdalną pracę biurową u drugiego zleceniodawcy.

Cyfryzacja i przejrzystość orzekania

Również od 2027 r. procedury orzecznicze staną się bardziej nowoczesne:

  • Jednoosobowe składy: Większość spraw (nawet odwoławczych) będzie rozstrzygana przez jednego orzecznika, co przyspieszy proces.
  • E-wizyty: Badanie orzecznicze będzie mogło odbyć się zdalnie przez systemy teleinformatyczne.
  • Gwarancja terminów: ZUS będzie miał maksymalnie 30 dni na wydanie orzeczenia (z prawem do wniesienia ponaglenia przez obywatela).
  • Dostęp do dokumentacji: Podmioty lecznicze będą miały obowiązek udostępnić dokumentację medyczną pacjenta do ZUS w ciągu 14 dni.