Czy koszty postępowania o naruszenie dyscypliny finansów publicznych można opłacić z budżetu gminy

• nieustalenie należności Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub innej jednostki sektora finansów publicznych albo ustalenie tych należności w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia;
• niepobranie lub niedochodzenie powyższych należności;
• niezgodne z przepisami: umorzenie powyższych należności, odroczenie ich spłaty lub rozłożenie spłaty na raty albo dopuszczenie do ich przedawnienia.

Sankcje za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Ustawodawca przewidział również kary za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, które enumeratywnie określił w art. 31 ust. 1 u.o.n.d.f.p. Zgodnie z tym przepisem karami za naruszenie dyscypliny finansów publicznych są:

• upomnienie;
• nagana;
• kara pieniężna;
• zakaz pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi.

Jednocześnie jednak ustawodawca przewidział mechanizmy łagodzące odpowiedzialność, w tym instytucję tzw. odstąpienia od wymierzenia kary. W myśl art. 36 ust. 1 u.o.n.d.f.p. w przypadkach zasługujących na szczególne uwzględnienie można, biorąc pod uwagę rodzaj i okoliczności naruszenia dyscypliny finansów publicznych lub właściwości i warunki osobiste sprawcy naruszenia dyscypliny finansów publicznych, wymierzyć karę łagodniejszego rodzaju, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Odstąpienie od kary za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

Zgodnie z art. 36 ust. 2 u.o.n.d.f.p. jako okoliczności łagodzące można uwzględnić w szczególności:

• działanie lub zaniechanie ze szczególnych pobudek lub w szczególnych warunkach, zasługujących na uwzględnienie, w tym w celu zapobieżenia szkodzie w mieniu publicznym;
• wyróżnianie się przed popełnieniem naruszenia dyscypliny finansów publicznych wzorowym spełnianiem obowiązków zawodowych;
• przyczynienie się do usunięcia szkodliwych następstw naruszenia dyscypliny finansów publicznych lub podjęcie o to starań.

Jak stanowi art. 36 ust. 3 u.o.n.d.f.p. odstąpienia od wymierzenia kary nie stosuje się:

• wobec sprawcy naruszenia dyscypliny finansów publicznych popełnionego w czasie, gdy nie uległo zatarciu prawomocnie orzeczone ukaranie za inne naruszenie dyscypliny finansów publicznych;w przypadku gdy stopień szkodliwości naruszenia dyscypliny finansów publicznych jest rażący.

W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że przesłanką zastosowania odstąpienia od wymierzenia kary jest „przypadek zasługujący na szczególne uwzględnienie”, co powoduje, że organy orzekające powinny poddać analizie:

• przesłanki o charakterze przedmiotowym, odnoszące się do czynu będącego naruszeniem dyscypliny finansów publicznych, tj. rodzaju i okoliczności naruszenia dyscypliny finansów publicznych;
• przesłanki o charakterze podmiotowym, dotyczące osoby sprawcy – właściwości i warunków osobistych sprawcy naruszenia dyscypliny finansów publicznych (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 lipca 2023 r., sygn. akt I GSK 2114/19).

Uwaga! Z powyższego płynie wniosek, że fakt odstąpienia od wymierzenia kary nie oznacza, że obwiniony (wójt) został uznany za niewinnego naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Oznacza to tylko tyle, że komisja zrezygnowała ze stosowania jednej z kar. Co jednak istotne, zarówno w przypadku ukarania, jak i odstąpienia od niego obwiniony musi zapłacić koszty postępowania. Z art. 167 u.o.n.d.f.p. wynika bowiem, że każdy uznany za odpowiedzialnego za naruszenie dyscypliny finansów publicznych zwraca na rzecz Skarbu Państwa koszty postępowania. Koszty te określa się ryczałtowo w wysokości 10 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Dopiero w przypadku uniewinnienia obwinionego albo umorzenia postępowania – koszty postępowania ponosi Skarb Państwa.

Wyjaśnienia RIO

Takie stanowisko zajęła również Regionalna Izba Obrachunkowa w Krakowie w piśmie z 19 maja 2025 r. (znak WIAS.710.48.2025), która odpowiadała na pytanie burmistrza gminy miejsko-wiejskiej. Izba powołała się nie tylko na art. 167 u.o.n.d.f.p., lecz także na art. 19 tej ustawy, z którego wynika, że odpowiedzialność za naruszenie dyscypliny finansów publicznych ponosi osoba, która popełniła czyn naruszający dyscyplinę finansów publicznych określony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. W konkluzji RIO stwierdziła, że „brak jest przesłanek uprawniających urząd miasta do zwrotu na rzecz obwinionego kosztów postępowania prowadzonego przez Regionalną Komisję Orzekającą w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych”.

Stanowisko to ma uzasadnienie w art. 44 ust. 2 oraz art. 216 ust. 2 ustawy o finansach publicznych. Wynika z nich, że jednostki sektora finansów publicznych dokonują wydatków zgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków. Ponadto wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, a w szczególności na:

1. zadania własne JST;
2. zadania z zakresu administracji rządowej i inne zadania zlecone im ustawami;
3. zadania przejęte przez JST do realizacji w drodze umowy lub porozumienia;
4. zadania realizowane wspólnie z innymi JST;
5. pomoc rzeczową lub finansową dla innych JST, określoną odrębną uchwałą przez organ stanowiący JST;
6. programy finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 (m.in. unijnych).

Ponieważ koszty postępowania o naruszenie dyscypliny finansów publicznych nie są związane z żadnym z powyższych zadań i programów – nie może ona pokryć ich z budżetu. ©℗