Jaka jest procedura przystąpienia jednostki samorządu terytorialnego do towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych

Podstawy prawne działalności zakładu ubezpieczeń w formie TUW określa ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (dalej: u.d.u.r.). Zgodnie z jej art. 102 jest to zakład ubezpieczeń, który ubezpiecza swoich członków na zasadzie wzajemności.

Jak wskazuje P. Czublun w komentarzu, „Ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej. Komentarz” (wyd. 1, 2016 r. CH Beck): „Mając na uwadze cel działalności towarzystwa, należy również wskazać, że najistotniejszym elementem towarzystwa są jego członkowie, w odróżnieniu od spółek kapitałowych, w których mamy wyraźną przewagę substratu majątkowego na substratem osobowym. Dodatkowym wyróżnikiem towarzystw ubezpieczeń wzajemnych jest (…) zapewnienie ochrony ubezpieczeniowej jego członkom, co jednoznacznie świadczy, iż nie są to instytucje, których podstawowym celem jest osiągnięcie zysku. (…) Zazwyczaj do stania się członkiem nie wystarcza samo zawarcie umowy, konieczne jest także np. wykupienie udziałów oraz opłacenie składki”.
Z powyższego wynika, że TUW jest specyficznym tworem prawnym, którego podstawowym założeniem jest zapewnienie ochrony ubezpieczeniowej własnym członkom, a mogą być nimi różne podmioty, w tym jednostki samorządu terytorialnego. TUW może zapewniać samorządom ochronę ubezpieczeniową w zakresie realizacji zadań, w szczególności dotyczących infrastruktury drogowej, obiektów użyteczności publicznej, takich jak szkoły, targowiska, oraz innych składników mienia komunalnego.

Z czym się wiąże uzyskanie członkostwa w towarzystwie ubezpieczeń wzajemnych

W myśl art. 111 u.d.u.r., jeżeli statut TUW nie stanowi inaczej, uzyskanie członkostwa jest związane z zawarciem umowy ubezpieczenia, a jego utrata – z wygaśnięciem stosunku ubezpieczenia. Uzyskanie statusu członkostwa, np. przez gminę w TUW, objęcie w nim udziałów i podobne czynności wymagają zastosowania procedur wynikających z przepisów samorządowych.

Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. g ustawy o samorządzie gminnym (dalej: u.s.g.) do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawach majątkowych gminy, przekraczających zakres zwykłego zarządu, dotyczących określania zasad wnoszenia, cofania i zbywania udziałów i akcji przez wójta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 28 maja 2024 r. (sygn. akt II SA/Rz 52/24) wskazał, że na podstawie powyższego przepisu rada gminy jest uprawniona do określenia zasad, a więc ogólnych reguł postępowania przy wnoszeniu, cofaniu i zbywaniu udziałów. Przy czym przez pojęcie „zasady” należy rozumieć zbiór podstawowych reguł postępowania organu wykonawczego z pominięciem szczegółowych postanowień przewidzianych do konkretyzacji w umowie zawieranej przez gminę reprezentowaną przez jej organ wykonawczy.

Sąd dodał, że nie ma przy tym wątpliwości, że rada może określić zasady wnoszenia, cofania i zbywania udziałów, jakimi winien kierować się organ wykonawczy, i to również w stosunku do konkretnego podmiotu, nie może natomiast nakładać jakichkolwiek obowiązków, w tym związanych z obciążeniem finansowym, nie mając do tego wyraźnej podstawy prawnej. Zbliżony kierunek interpretacyjny przedstawił WSA w Kielcach w wyroku z 21 grudnia 2023 r. (sygn. akt II SA/Ke 623/23).

Sąd stwierdził m.in., że „uchwała podjęta na podstawie delegacji ustawowej określonej w art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. g u.s.g. może być wyłącznie aktem o charakterze abstrakcyjnym i generalnym, a nie indywidualnym. Stanowi ona akt prawa miejscowego podlegający procedurze promulgacyjnej, określonej ustawą o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych”.

Jaki udział ma rada gminy w procesie akcesji do towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych

Na temat udziału rady gminy w procesie akcesji do TUW wypowiedziała się Regionalna Izba Obrachunkowa w Warszawie w wystąpieniu pokontrolnym z 5 stycznia 2026 r. (znak WK.510.61.2025.ŻD). W trakcie kontroli stwierdziła nieprawidłowość polegającą na tym, że wójt „wyraził wolę przystąpienia gminy do TUW jako członek zwyczajny (…) oraz zadeklarował objęcie udziału w kapitale rezerwowym i wpłatę wpisowego, a następnie dokonał wydatków z ww. tytułów, pomimo że rada gminy nie podejmowała uchwały w sprawie określania zasad wnoszenia, cofania i zbywania udziałów i akcji”.

W ramach wniosku pokontrolnego RIO zobowiązała jednostkę do przestrzegania zasady, zgodnie z którą wniesienie przez gminę udziałów stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu. „Taka czynność jest dopuszczalna wyłącznie po uprzednim podjęciu przez radę gminy uchwały określającej ogólne zasady wnoszenia, cofania i zbywania udziałów i akcji przez wójta” – wskazała RIO.

Nie chodzi o zgodę w indywidualnej sprawie

Podsumowując: przepisy upoważniają radę gminy do podjęcia uchwały określającej ogólne reguły postępowania przy wnoszeniu, cofaniu i zbywaniu udziałów. Rada gminy nie może natomiast podejmować uchwały wyrażającej indywidualną zgodę np. na przystąpienie gminy do określonego podmiotu. ©℗