statystyki

Reforma szkolnictwa branżowego. Komentarz do nowelizacji [CZĘŚĆ 1]

autor: Leszek Jaworski23.01.2020, 08:53; Aktualizacja: 23.01.2020, 08:55
Po nie do końca udanej reformie szkolnictwa zawodowego ustawą z 2011 r. przyszła kolejna próba uzdrowienia kształcenia branżowego

Po nie do końca udanej reformie szkolnictwa zawodowego ustawą z 2011 r. przyszła kolejna próba uzdrowienia kształcenia branżowegoźródło: ShutterStock

Ustawa z 14 grudnia 2016 r. − Prawo oświatowe (wyciąg) (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1148; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2198) – cz. 1. Po nie do końca udanej reformie szkolnictwa zawodowego ustawą z 2011 r. przyszła kolejna próba uzdrowienia kształcenia branżowego.

Tym razem chodzi o ustawę z 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy − Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (dalej: ustawa zmieniająca). W zasadniczej części weszła ona w życie 1 września 2019 r. Jeszcze przed jej uchwaleniem wiceminister edukacji narodowej Marzena Machałek zapowiadała podczas prac legislacyjnych w Sejmie, że po roku jej funkcjonowania resort przeanalizuje, czy nie ma konieczności dalszych zmian w szkolnictwie branżowym. Ideą przyświecającą komentowanej nowelizacji było wzmocnienie współpracy między szkołami branżowymi a pracodawcami. Takie założenie było też główną osią zmian w 2011 r. Okazało się jednak, że do zintensyfikowania współpracy nie doszło. Co więcej, reforma kształcenia zawodowego z 2011 r. nie przyniosła wzrostu zainteresowania kształceniem w zasadniczych szkołach zawodowych oraz nie zatrzymała trendu likwidacji szkół, który miał też związek z sytuacją demograficzną. Odnotowano jedynie pewną poprawę, jeśli chodzi o zainteresowanie technikami. Resort edukacji narodowej postanowił to zmienić. Plany reformy był szeroko skonsultowany z różnymi podmiotami. Czy obecnie jest szansa na wzmocnienie współpracy szkół z pracodawcami? Eksperci są ostrożni. Wskazuje się, że w Polsce dominują mali przedsiębiorcy (ok. 98 proc. firm). Wielu z nich nie doszkala nawet własnych pracowników, np. tylko 7,5 proc. przedsiębiorstw zatrudniających 10 i więcej pracowników prowadziło wstępne szkolenie zawodowe i był to najniższy odsetek w Europie (w Niemczech 63 proc.). Dlaczego ta współpraca między szkołami i pracodawcami jest taka istotna? Z doświadczeń międzynarodowych wynika, że zaangażowanie pracodawców w kształcenie zawodowe jest skutecznym narzędziem służącym przeciwdziałaniu bezrobociu wśród młodych ludzi. Priorytetem wszystkich państw członkowskich UE jest upowszechnianie kształcenia praktycznego w rzeczywistych warunkach pracy, tj. u pracodawców. Kraje członkowskie, w których funkcjonuje tzw. kształcenie dualne (Niemcy, Dania, Austria), odnotowują niski poziom bezrobocia wśród młodzieży. Wobec tego w nowelizacji przyjęto, że jednym z narzędzi intensyfikujących współpracę między szkołami branżowymi a pracodawcami (jednocześnie warunkujących uruchomienie kształcenia w nowym zawodzie) jest obowiązek dyrektora szkoły nawiązania współpracy z pracodawcą właściwym dla zawodu lub branży. Mają w tym pomóc koordynatorzy ds. kształcenia zawodowego w kuratoriach oświaty. Dodatkowo zakłada się, że także pracodawcy w swoim dobrze pojętym interesie (pozyskiwanie odpowiednio przygotowanych pracowników) zaangażują się w ten proces. Kooperacja (realizowana w ramach umowy, porozumienia lub listu intencyjnego) może polegać w szczególności na: tworzeniu klas patronackich, przygotowaniu przez pracodawcę propozycji programu nauczania dla zawodu, realizacji kształcenia zawodowego (w tym praktycznej nauki zawodu) we współpracy z pracodawcą, wyposażeniu warsztatów lub pracowni, organizacji egzaminów zawodowych, doskonaleniu nauczycieli kształcenia zawodowego, realizacji doradztwa zawodowego i promocji kształcenia zawodowego.

P onowna reforma szkolnictwa branżowego była sprawą palącą, gdyż w Polsce bezrobocie absolwentów dotychczasowych zasadniczych szkół zawodowych i techników utrzymuje się na wysokim poziomie (odpowiednio ok. 40 proc. i 30 proc.). Co jest powodem takiego stanu rzeczy? Odpowiedź z pozoru jest prosta: wynika to z niedostosowania kształcenia zawodowego do potrzeb rynku pracy, co powoduje trudności zarówno dla pracodawców – z pozyskaniem pracowników, jak i dla absolwentów szkół – ze znalezieniem miejsca zatrudnienia. Dodatkowo kształcenie zawodowe jest tym obszarem edukacji, który obok szkolnictwa wyższego ma największy wpływ na przygotowanie nowoczesnych kadr dla polskiej gospodarki. Dlatego kolejnym założeniem komentowanej nowelizacji jest podniesienie jakości kształcenia. Temu ma służyć ma przede wszystkim obowiązkowy dla uczniów szkół branżowych egzamin zawodowy (dotychczas zwany potwierdzającym kwalifikacje zawodowe) i czeladniczy. Inne rozwiązanie to umożliwienie szkołom organizacji krótszych form kursowych (np. prawa jazdy).

N ową instytucją, przewidzianą przez nowelizację, która zostanie omówiona w niniejszym komentarzu, jest prognoza zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy. Ten instrument ma wspomagać celowe i adekwatne kształcenie branżowe, a tym samym przyczyniać się do spadku bezrobocia wśród absolwentów szkół zawodowych w Polsce. Jednostki samorządu terytorialnego otrzymają zwiększoną subwencję oświatową na szkoły kształcące w zawodach, na które jest wyższe zapotrzebowanie na rynku pracy, wskazane w prognozie. Dokument ten ogłaszany jest do 1 lutego danego roku przez ministra edukacji narodowej w drodze obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Kolejna część komentarza ukaże się 20 lutego.

Wykaz skrótów

  • CKE − Centralna Komisja Egzaminacyjna.

  • FZZ − Forum Związków Zawodowych.

  • GUS − Główny Urząd Statystyczny.

  • JST – jednostka(i) samorządu terytorialnego.

  • konstytucja – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483; ost.zm. Dz.U. z 2009 r. nr 114, poz. 946).

  • MEN − Ministerstwo Edukacji Narodowej.

  • OKE – okręgowa(e) komisja(e) egzaminacyjna(e).

  • PARP − Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości.

  • PRK − Polska Rama Kwalifikacji.

  • p.s.w.n. − ustawa z 20 lipca 2018 r. − Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. poz. 1668; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1818).

  • r.k.z.s.z. − rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 13 marca 2017 r. w sprawie klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego (Dz.U. poz. 622; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1536).

  • r.o.c.z.k. − rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 15 lutego 2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego (Dz.U. poz. 316).

  • r.p.p. − rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 16 maja 2019 r. w sprawie podstaw programowych kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów szkolnictwa branżowego (Dz.U. poz. 991).

  • SRK − Sektorowe Ramy Kwalifikacji.

  • u.p.a.r.p. − ustawa z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 310; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1572).

  • u.p.o. − ustawa z 14 grudnia 2016 r. − Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1148; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2197).

  • u.p.z.i.r.p. − ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1482; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1818).

  • u.r.d.s. − ustawa z 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2232).

  • u.s.o. − ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1481; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1818).

  • ustawa zmieniająca – ustawa z 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy − Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2245).

  • u.z.p.p.r. − ustawa z 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1295; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2020).

  • u.z.r.p. − ustawa z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014−2020. (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1431; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2020).

  • u.z.s.k. − ustawa z 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2153; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 2245).

  • ZRK − Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji.

  • ZSK − Zintegrowany System Kwalifikacji.

Komentarz do przepisów w brzmieniu nadanym ustawą z 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy − Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz.U. poz. 2245). Zmiany w regulacjach zaznaczono podkreśleniem i niepogrubioną czcionką.

Art. 3. [Organizacje wspierające system oświaty]

1. (...)

1a. System oświaty w zakresie kształcenia zawodowego wspierają także pracodawcy, organizacje pracodawców, samorządy gospodarcze lub inne organizacje gospodarcze, stowarzyszenia lub samorządy zawodowe, sektorowe rady do spraw kompetencji oraz Rada Programowa do spraw kompetencji, o których mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2018 r. poz. 110, 650, 1000 i 1669).

2−4. (...)

komentarz

  • Ustęp 1a art. 3 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (dalej: u.p.o.) został dodany przez ustawę zmieniającą. Oprócz dotychczasowych podmiotów wspierających system oświaty, np. organizacji pozarządowych, harcerskich czy policji, ustawodawca uwzględnił także pracodawców, samorządy gospodarcze lub inne organizacje gospodarcze, stowarzyszenia lub samorządy zawodowe, sektorowe rady do spraw kompetencji oraz Radę Programową do spraw kompetencji.
  • W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej wskazano, że zapewnienie adekwatności kształcenia do potrzeb rynku pracy nie jest możliwe bez współpracy szkoły z pracodawcami, którzy mają największą wiedzę na temat zapotrzebowania na kwalifikacje i zawody. Szkoły uruchamiając kształcenie w danej profesji, powinny nawiązać współpracę z pracodawcą właściwym dla tego zawodu lub branży, w ramach umowy lub porozumienia.
  • Zgodnie z art. 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040; ost.zm Dz.U. z 2019 r. poz. 1495) pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. W literaturze wskazuje się, że pracodawcą jest każdy podmiot, który zatrudnia pracowników we własnym imieniu. Bez znaczenia w tym zakresie pozostaje status prawny jednostki zatrudniającej (osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, osoba fizyczna), jej forma organizacyjna (spółka, fundacja, spółdzielnia, zakład opieki zdrowotnej, szkoła, osoba prywatna itp.), cel działalności (gospodarczy, niezarobkowy) czy układ stosunków własnościowych. Pracodawcą jest każda osoba fizyczna, która zatrudnia choćby jednego pracownika1. Wskazać należy, że w art. 68 u.p.o. (w brzmieniu nadanym mu przez ustawę zmieniającą) zobowiązano przy tym dyrektora szkoły, aby przed wprowadzeniem nowego zawodu do kształcenia w szkole nawiązał współpracę z pracodawcą właściwym dla zawodu lub branży, do której przyporządkowany jest dany zawód, lub z osobą prowadzącą indywidualne gospodarstwo rolne. Współpraca ta jest realizowana w ramach umowy lub porozumienia obejmujących co najmniej jeden cykl kształcenia. Może ona polegać w szczególności na:

− tworzeniu klas patronackich,

− realizacji kształcenia zawodowego, w tym praktycznej nauki zawodu, we współpracy z pracodawcą,

− wyposażeniu warsztatów lub pracowni szkolnych,

− organizacji egzaminów zawodowych,

− doskonaleniu nauczycieli kształcenia zawodowego, w tym organizowaniu szkoleń branżowych,

− realizacji doradztwa zawodowego i promocji kształcenia zawodowego (zob. komentarz do art. 68 u.p.o.).

  • Jednym ze sposobów identyfikacji kompetencji pracowników jest organizacja systemu edukacji zawodowej w ścisłej współpracy z otoczeniem, a przede wszystkim lokalnymi pracodawcami (przedsiębiorcami). Istotnym elementem reformowania szkolnictwa zawodowego jest dążenie do stworzenia systemu dualnego kształcenia, które funkcjonuje skutecznie od wielu lat w krajach zachodnich. Dążenie do jak największego upraktycznienia kształcenia zawodowego wynika z potrzeby realizacji zaleceń Komisji Europejskiej sformułowanych w odniesieniu do polityki oświatowej państw członkowskich w opublikowanym w 2013 r. komunikacie w sprawie bezrobocia osób młodych. W wypadku Polski zalecenia te dotyczą m.in. zwiększenia dostępności przyuczania do zawodu i uczenia się poprzez praktykę oraz zacieśnienia współpracy szkół i pracodawców. W dokumencie tym podkreśla się, że państwa „z ugruntowanymi systemami przyuczania do zawodu i rozbudowanymi możliwościami uczenia się poprzez praktykę mają tendencję do osiągania lepszych wyników w zakresie ułatwiania przejścia od edukacji do zatrudnienia i utrzymania niskiego poziomu bezrobocia osób młodych”. W centrum debaty na forum Unii Europejskiej znalazły się kwestie dotyczące promowania uczenia się poprzez praktykę w miejscu pracy, w tym m.in. przyuczania do zawodu i dwutorowych systemów kształcenia, rozumianych jako „połączenie przyuczenia do zawodu w danym przedsiębiorstwie oraz kształcenia zawodowego w instytucji oświatowej”.
  • Współpraca między pracodawcami a szkołami zawodowymi odbywa się najczęściej w sposób niesformalizowany i jest wciąż jeszcze niezadowalająca. Tymczasem w państwach, w których funkcjonuje dualny system kształcenia, stopa bezrobocia wśród młodych jest zdecydowani niższa niż w Polsce, gdzie system ten obejmuje mniej niż 20 proc. uczniów szkół zawodowych. W Niemczech, gdzie prawie 70 proc. uczniów szkół zawodowych uczy się w systemie dualnym, poziom bezrobocia wśród osób poniżej 25. roku życia wynosi 7,2 proc., podczas gdy w Polsce 17 proc.2. Dobrze zaplanowana współpraca pracodawców i szkół prowadzących kształcenie zawodowe niesie ze sobą korzyści nie tylko dla szkół i ich uczniów. Do najważniejszych korzyści dla pracodawców można zaliczyć:

− realizację programu praktycznej nauki zawodu z wykorzystaniem materiałów i technologii przedsiębiorstwa,

− promocję materiałów i technologii stosowanych w przedsiębiorstwie w trakcie realizacji praktycznej nauki zawodu,

− pozyskanie dobrze przygotowanych pracowników – absolwentów szkoły, znających technologie i materiały stosowane w przedsiębiorstwie, co powoduje, że pracodawca nie ponosi kosztów szkolenia 3 .

  • Ośrodek Rozwoju Edukacji prezentuje przykłady wielopłaszczyznowej wszechstronnej współpracy szkół z pracodawcami. Swoimi doświadczeniami podzieliły się szkoły nagrodzone w konkursie „Szkoła dla pracodawców – pracodawcy dla szkoły”: zarówno laureaci, jak i wyróżnieni4.
  • Samorząd gospodarczy to organizacyjna forma zrzeszania się podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oparta na zasadzie dobrowolności. Powstał on w celu reprezentowania ich interesów wobec władz państwowych oraz uczestniczenia w tworzeniu norm prawnych dotyczących wykonywania działalności gospodarczej, a także dbania o należytą jakość i rzetelność działalności prowadzonej przez zrzeszone w samorządzie gospodarczym osoby i podmioty gospodarcze (cechy, izby rzemieślnicze, izby gospodarcze oraz spółdzielnie rzemieślnicze). Zarówno izby gospodarcze, jak i organizacje samorządu rzemieślniczego utraciły większość cech typowych samorządu, stając się dobrowolnymi zrzeszeniami wykonującymi funkcje administracji publicznej5. Instytucjami samorządu gospodarczego są przede wszystkim izby przemysłowo-handlowe, izby rzemieślnicze i izby rolnicze. Organizacje te mają określony przez ustawę zakres zadań, które wykonywane są samodzielnie i niezawiśle od innych podmiotów administracji publicznej. Zakres tych zadań jest miarą decentralizacji administracji państwa w sferze gospodarczej; jest też wyrazem zaufania państwa do obligatoryjnie zorganizowanego w izbach czynnika obywatelskiego, a także przekonania, że jest on w sprawach gospodarki lokalnej bardziej kompetentny od urzędników administracji rządowej6.

Zdaniem M. Pilicha pojęcie samorządu gospodarczego należy rozumieć dość szeroko, obejmując nim zarówno samorządy obowiązkowo zrzeszające na mocy ustaw szczególnych przedstawicieli niektórych zawodów (np. osoby wykonujące zawód lekarza, biegłych rewidentów itp.), jak i izby gospodarcze, stanowiące samorząd gospodarczy w ścisłym tego słowa znaczeniu, tworzone i działające na podstawie przepisów ustawy z 30 maja 1989 r. o izbach gospodarczych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 579) 7 .

  • Pojęcie innych organizacji gospodarczych jest niedookreślone. W literaturze wskazuje się, że należą do nich, np. organizacje pracodawców, a nawet związki zawodowe8.
  • Stowarzyszenie zostało zdefiniowane w art. 2 ust. 1 ustawy z 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 713). Jest to dobrowolne, samorządne, trwałe zrzeszenie o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności. Opiera ono swoją działalność na pracy społecznej członków. Do prowadzenia swych spraw może zatrudniać pracowników.
  • Zgodnie z art. 17 ust. 1 konstytucji w drodze ustawy można tworzyć samorządy zawodowe, reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Przepis ten przewiduje możliwość tworzenia w oparciu o kryterium wspólnych interesów zawodowych samorządu adwokatów, radców prawnych, notariuszy, lekarzy, pielęgniarek oraz położnych, farmaceutów, architektów, doradców podatkowych, a także wielu innych korporacji. Celem tworzenia tego rodzaju samorządu jest potrzeba sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem tych zawodów przez jego członków w granicach interesu publicznego. Z reguły przynależność do samorządu zawodowego nie jest obowiązkowa, a osoba wykonująca określony zawód może przystąpić do tej organizacji9.

Sektorowe rady ds. kompetencji i Rada Programowa ds. kompetencji to podmioty uczestniczące w działaniach Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości w celu dostosowania kształcenia do zapotrzebowania gospodarki. Pełnią one funkcje opiniodawczo-doradcze. Rady te działają przy prezesie PARP (art. 4c ustawy z 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości; t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 310; ost.zm. Dz.U. z 2019 r. poz. 1572; dalej: u.p.a.r.p.). Do zadań Rady Programowej należy w szczególności:


Pozostało 95% tekstu

Prenumerata wydania cyfrowego

Dziennika Gazety Prawnej
9,80 zł
cena za dwa dostępy
na pierwszy miesiąc,
kolejny miesiąc tylko 79 zł
Oferta autoodnawialna
KUPUJĘ

Pojedyncze wydanie cyfrowe

Dziennika Gazety Prawnej
4,92 zł
Płać:
KUPUJĘ
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy INFOR Biznes. Kup licencję

Polecane

Reklama

Twój komentarz

Zanim dodasz komentarz - zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.

Widzisz naruszenie regulaminu? Zgłoś je!

Dowiedz się więcej

Galerie

Polecane