preferencyjne warunki opłacania składek ZUS, adwokat, aplikant

Stan faktyczny

Anna A. jest adwokatem prowadzącym praktykę w mieście G. Współpracuje stale z jedną z kancelarii adwokackich w tym samym mieście. W tej samej kancelarii przed rozpoczęciem własnej praktyki Anna A. pracowała jako aplikant na podstawie umowy o pracę. Ponieważ założyła własną działalność jako adwokat, zamierzała skorzystać z możliwości preferencyjnego opłacania składek ZUS. Zgodnie bowiem z art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych prowadzących działalność gospodarczą, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Ten sposób ustalania wysokości składek nie może jednak dotyczyć osób, które:

1) prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;

2) wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

W tej sytuacji Anna A. wystąpiła do ZUS z wnioskiem o interpretację tego przepisu.

Interpretacja ZUS i pytanie prawne

ZUS uznał, że Anna A. powinna opłacać składki w wysokości przewidzianej dla osób normalnie prowadzących działalność gospodarczą, tj. w zadeklarowanej kwocie, jednak nie niższej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek ZUS (art. 18 ust. 8 ustawy systemowej). Od tej decyzji interpretacyjnej Anna A. odwołała się do sądu. Sąd I instancji zmienił decyzję ZUS i uznał, że adwokat powinna opłacać składki w obniżonej kwocie. Natomiast sąd II instancji skierował do Sądu Najwyższego pytanie prawne:

Czy czynności aplikanta adwokackiego realizowane na podstawie przepisów Prawa o adwokaturze wchodzą - w rozumieniu art. 18a ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej - "w zakres" działalności gospodarczej wykonywanej w ramach zawodu adwokata?

Uchwała Sądu Najwyższego

Sąd Najwyższy udzielając odpowiedzi, skoncentrował się głównie na kwestii podstawy wymiaru składek ZUS. Uznał, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe adwokata wykonującego działalność gospodarczą na postawie przepisów ustawy z 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), w okresie pierwszych 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności może stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia (art. 18a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - j.t. Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), także wówczas, gdy działalność tę wykonuje na rzecz byłego pracodawcy, u którego był zatrudniony jako aplikant adwokacki (art. 18a ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej).

W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że adwokat i aplikant adwokacki to zupełnie różne zawody. Mają bowiem inaczej ustalone prawa i obowiązki w przepisach prawa o adwokaturze. Skorzystanie przez osoby rozpoczynające działalność gospodarczą z obniżonej podstawy wymiaru składek jest ich uprawnieniem. Podstawa ta jest ustawowo określoną kwotą minimalną. Niższa składka oznacza w przyszłości niższe świadczenia ubezpieczeniowe. Nie ma zatem przeszkód, aby adwokat mógł skorzystać z takich uprawnień - uznał SN.

Pełną treść uchwały znajdziesz na www.inforfk.pl w zakładce "Orzeczenia"

Wnioski z orzeczenia

Aplikant i adwokat wykonują dwa różne zawody. W konsekwencji, jeśli czynności zawodowe są różne, to prowadzenie działalności adwokackiej nie oznacza wykonywania czynności, które wcześniej były obowiązkami pracowniczymi aplikanta adwokackiego. Pozwala to zatem na opłacanie składek od obniżonej podstawy, tj. od 30% minimalnego wynagrodzenia także wtedy, gdy aplikant, a teraz adwokat, nadal pracuje w tej samej kancelarii, w której poprzednio odbywał aplikację, nie tylko jako zleceniobiorca lub partner (wspólnik).

Michał Culepa

prawnik, specjalista w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, współpracownik merytoryczny największych wydawnictw prawniczych, doświadczony trener i wykładowca